Tái cấu trúc và phát triển không gian công nghiệp Tp. Hồ Chí Minh theo hướng mới

Thời điểm thuận lợi để tái cấu trúc hệ thống sản xuất công nghiệp

Cách đây một năm, TP.HCM từng phải “gửi” nhà đầu tư xuống Long An vì không thể đáp ứng nhu cầu đất khu công nghiệp quy mô lớn. Giờ đây, nhờ vào sự mở rộng địa giới hành chính, quỹ đất công nghiệp của Tp. Hồ Chí Minh mới đã tăng lên đáng kể, khơi thông điểm nghẽn lớn trong thu hút đầu tư sản xuất.

Hiện Tp. Hồ Chí Minh đã có 66 khu chế xuất – khu công nghiệp với tổng diện tích hơn 27.000 ha. Đến năm 2050, dự kiến sẽ có 105 khu, mở rộng hơn 49.000 ha, củng cố vị thế là trung tâm công nghiệp đầu tàu quốc gia.

Tái định vị vai trò trong chuỗi giá trị công nghiệp quốc gia

Theo ông Phạm Văn Việt – Phó Chủ tịch Thường trực Hội Dệt may – Thời trang Tp. Hồ Chí Minh, với diện tích lên tới hơn 6.700 km² và tích hợp các mắt xích sản xuất – logistics – xuất khẩu, Tp. Hồ Chí Minh không nên chỉ giữ vai trò là “công xưởng cuối chuỗi” mà cần trở thành trung tâm điều phối chiến lược chuỗi công nghiệp toàn vùng.

Mô hình mới của thành phố cần tập trung vào 3 nhiệm vụ trọng tâm:

• Thiết kế – nghiên cứu – phát triển sản phẩm giá trị cao.
• Tối ưu chuỗi logistics giữa cảng, đô thị và khu công nghiệp.
• Thiết lập hệ thống dữ liệu công nghiệp liên vùng, hỗ trợ doanh nghiệp ra quyết định chính xác và nhanh chóng.

Phát triển theo chuỗi giá trị và công nghiệp xanh tích hợp

Câu chuyện ngành dệt may – một trong những ngành xuất khẩu chủ lực – là minh chứng điển hình. Dù xuất khẩu đạt 22 tỷ USD trong 6 tháng đầu năm 2025, nhưng hơn 60% nguyên liệu đầu vào vẫn phụ thuộc nhập khẩu.

Để chuyển đổi, Tp. Hồ Chí Minh cần quy hoạch theo chuỗi giá trị hoàn chỉnh: sợi – dệt – nhuộm – may – thương mại hóa – logistics, thay vì phát triển công nghiệp dàn trải. Cùng với đó là kiến tạo hành lang công nghiệp xanh tích hợp, trải dài từ Dĩ An (Bình Dương) đến Nhà Bè (Tp. Hồ Chí Minh), kết nối với cảng Cái Mép – Thị Vải nhằm nâng cao năng lực xuất khẩu.

Trên chuỗi liên kết này, Tp. Hồ Chí Minh sẽ giữ vai trò xây dựng tiêu chuẩn vận hành chuỗi công nghiệp liên vùng: bao gồm hạ tầng số, môi trường sản xuất, dữ liệu vận hành và kiểm soát rủi ro – hướng đến hệ sinh thái công nghiệp có phân công chuyên biệt theo chức năng.

Phân vùng chức năng – Tối ưu thế mạnh từng khu vực

TS. Trương Minh Huy Vũ – Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Tp. Hồ Chí Minh – cho rằng, việc tích hợp không gian của Tp. Hồ Chí Minh – Bình Dương – Bà Rịa – Vũng Tàu là cơ hội để tổ chức lại hệ thống sản xuất công nghiệp theo hướng chuyên môn hóa, đồng thời giảm áp lực hạ tầng đô thị trung tâm.

• Tp. Hồ Chí Minh cũ: Tập trung khu công nghiệp công nghệ cao, sinh thái, gắn với đổi mới sáng tạo và dịch vụ tài chính.
• Bình Dương cũ: Mở rộng mô hình khu công nghiệp – đô thị – dịch vụ tích hợp, hướng đến sản xuất thông minh.
• Bà Rịa – Vũng Tàu cũ: Định vị là trung tâm logistics cảng biển, công nghiệp hóa dầu và năng lượng.

Ba khu vực hợp lực, chia sẻ chung mục tiêu: công nghiệp hóa xanh, gắn kết hạ tầng và phát triển bền vững.

Yêu cầu cấp thiết về hạ tầng và logistics liên vùng

Để thực hiện được định hướng trên, cần một chiến lược phát triển hạ tầng hiện đại và đồng bộ. Việc hoàn thiện các tuyến giao thông chiến lược như Vành đai 3, Vành đai 4, cao tốc Tp. Hồ Chí Minh – Mộc Bài, Biên Hòa – Vũng Tàu sẽ tạo liên kết trực tiếp giữa các khu công nghiệp, cảng quốc tế và trung tâm nghiên cứu.

Tp. Hồ Chí Minh cũng cần xây dựng mạng lưới logistics công nghiệp hiện đại: trung tâm trung chuyển tại Dĩ An, Thủ Đức, Phú Mỹ; phát triển ICD (cảng cạn), kho ngoại quan, trung tâm phân phối gắn với các khu công nghiệp mới theo mô hình tích hợp: giao thông – năng lượng – số hóa – vận hành thông minh.

Song song, đẩy mạnh số hóa hạ tầng với hệ thống giám sát môi trường, điện lưới thông minh, dữ liệu chuỗi cung ứng, điều hành nhà máy từ xa – nền tảng thiết yếu cho công nghiệp 4.0.

Tăng tốc đào tạo – phát triển lực lượng lao động chuyên môn cao

Sau sáp nhập, Tp. Hồ Chí Minh mới được dự báo cần thêm 90.000 lao động cho các ngành sản xuất. Tuy nhiên, nhiều nhà máy vẫn gặp khó khăn trong tuyển dụng do thiếu lao động kỹ thuật phù hợp với dây chuyền hiện đại.

Giải pháp được đề xuất là triển khai mô hình đào tạo nghề theo cơ chế "3 bên": Doanh nghiệp đặt hàng – Trường nghề đào tạo – Nhà nước đồng hành. Đồng thời, đầu tư xây dựng Trung tâm kỹ năng công nghiệp xanh & số hóa tại khu vực chuyển tiếp giữa 3 địa phương, nơi đang diễn ra quá trình dịch chuyển lao động mạnh mẽ.

Tp. Hồ Chí Minh sau sáp nhập đang nắm trong tay cơ hội “vàng” để định hình lại không gian công nghiệp liên vùng, với chiến lược phát triển dựa trên chuỗi giá trị, hạ tầng hiện đại, logistics tích hợp và lực lượng lao động chuyên môn cao. Đây là nền tảng để Tp. Hồ Chí Minh không chỉ giữ vững vai trò đầu tàu kinh tế, mà còn trở thành trung tâm công nghiệp sáng tạo, bền vững của cả quốc gia.

Nguồn: Báo mới