Logistics xanh – Giải pháp giảm phát thải và nâng cao năng lực cạnh tranh toàn cầu

Xu hướng toàn cầu cùng những rào cản mới của thị trường

Các nền kinh tế lớn đang siết chặt tiêu chuẩn môi trường đối với hàng hóa nhập khẩu. Liên minh châu Âu đã áp dụng Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) ở giai đoạn thử nghiệm từ 2023, yêu cầu doanh nghiệp khai báo lượng phát thải CO₂; đến năm 2026 sẽ thu phí với sản phẩm vượt ngưỡng. Điều này buộc hàng hóa Việt Nam muốn vào EU phải chứng minh chuỗi cung ứng – trong đó có khâu logistics – đáp ứng chuẩn xanh.

Không chỉ các chính phủ, nhiều tập đoàn toàn cầu như Amazon, Walmart hay IKEA cũng đặt mục tiêu phát thải ròng bằng 0 trước năm 2040, yêu cầu nhà cung cấp minh bạch dữ liệu khí thải. Với doanh nghiệp xuất khẩu Việt, đây là sức ép nhưng đồng thời cũng là động lực để đầu tư vào vận tải và kho bãi thân thiện môi trường.

Thực trạng logistics xanh ở Việt Nam và các trở ngại cần vượt qua

Một số doanh nghiệp đã tiên phong áp dụng giải pháp xanh. Tập đoàn Tân Cảng Sài Gòn thay thế cẩu dầu bằng cẩu điện tại cảng Cát Lái, giảm hàng nghìn tấn CO₂ mỗi năm. Gemadept đầu tư cảng Nam Đình Vũ với thiết bị tiết kiệm năng lượng và hệ thống quản lý hành trình tối ưu. Bee Logistics thử nghiệm xe tải điện cho vận chuyển nội đô nhằm giảm nhiên liệu hóa thạch.

Tuy vậy, thách thức vẫn còn lớn. Chi phí logistics tại Việt Nam chiếm 16–18% GDP, cao hơn mức trung bình thế giới. Chuyển đổi xanh đòi hỏi vốn đầu tư đáng kể cho phương tiện, hạ tầng và công nghệ, trong khi phần lớn doanh nghiệp logistics trong nước là vừa và nhỏ, khó tiếp cận nguồn tài chính ưu đãi. Ngoài ra, hạ tầng giao thông chưa đồng bộ, tỷ lệ vận tải đa phương thức thấp, xe chạy rỗng nhiều, khiến mục tiêu giảm phát thải bị hạn chế.

Cam kết phát thải ròng bằng 0 – Động lực cho logistics xanh

Việt Nam đã cam kết tại COP26 đạt mức phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Điều này mở ra triển vọng về chính sách hỗ trợ và nguồn vốn quốc tế. Ngân hàng Thế giới hiện triển khai tư vấn và tài chính cho doanh nghiệp đầu tư vào tàu chạy LNG, xe điện và hệ thống quản lý carbon.

Theo TS. Trần Thị Thu Hương (Đại học Thương mại), “xanh hóa” logistics không chỉ giúp đáp ứng yêu cầu quốc tế mà còn mở ra hướng phát triển bền vững lâu dài. Ở góc độ ngành Công Thương, ông Trần Thanh Hải – Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, nhấn mạnh doanh nghiệp cần tận dụng các FTA thế hệ mới để mở rộng thị trường, đồng thời hướng đến các khu vực tiềm năng như ASEAN, Trung Đông, châu Phi và Mỹ Latin.

Hành động để giữ vững vị thế

Logistics xanh đã vượt qua phạm vi của một xu hướng – nó trở thành điều kiện tồn tại trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Doanh nghiệp đi trước sẽ nắm lợi thế cạnh tranh, ngược lại, chậm chuyển đổi sẽ bị đào thải. Để hiện thực hóa mục tiêu này, cần sự phối hợp giữa Nhà nước, hiệp hội và cộng đồng doanh nghiệp nhằm hoàn thiện khung pháp lý, tạo điều kiện tiếp cận vốn và phát triển hạ tầng phù hợp.

Nguồn: Kinh tế môi trường