Quản lý hàng hóa thích ứng với thương mại điện tử

Sự gia tăng nhanh chóng cả về quy mô lẫn chủng loại hàng hóa xuất nhập khẩu đang mở ra nhiều cơ hội song cũng đặt ra không ít thách thức cho công tác quản lý hải quan. Trước bối cảnh đó, ngành hải quan đã và đang đẩy mạnh xây dựng hệ thống công nghệ thông tin theo mô hình hải quan số, có khả năng tích hợp cao, hướng tới tự động hóa toàn bộ quy trình từ tiếp nhận tờ khai, kiểm tra thuế đến thông quan hàng hóa.

Nhiều công nghệ hiện đại đã được đưa vào ứng dụng, trong đó có trí tuệ nhân tạo phục vụ phân tích hình ảnh từ máy soi nhằm nhận diện hàng hóa, qua đó giảm tỷ lệ kiểm tra thủ công. Đồng thời, các thuật toán phân tích dữ liệu được sử dụng để phân luồng tờ khai và cảnh báo sớm các dấu hiệu gian lận. Ngành hải quan cũng đang nghiên cứu triển khai việc chia sẻ dữ liệu chứng từ vận tải, chứng nhận xuất xứ (C/O) điện tử với hãng tàu, ngân hàng và cơ quan hải quan các nước, góp phần nâng cao tính bảo mật, hạn chế giả mạo hồ sơ và bảo đảm dòng chảy hàng hóa thông suốt qua biên giới.

Theo Phó Cục trưởng Cục Hải quan Trần Đức Hùng, đơn vị đã chủ động xây dựng hệ thống quản lý hải quan đối với hàng hóa xuất nhập khẩu qua thương mại điện tử và chính thức tiếp nhận, xử lý, thu thuế đối với các tờ khai trị giá nhỏ gửi qua dịch vụ chuyển phát nhanh, bưu chính từ ngày 9/7/2025. Hệ thống này vừa đáp ứng yêu cầu thu đúng, thu đủ thuế với lưu lượng lớn từ 450.000–600.000 tờ khai mỗi ngày, vừa tạo thuận lợi tối đa cho người nộp thuế.

Bên cạnh đó, Cục Hải quan đã hoàn thiện phần mềm khai báo thủ tục cho phương tiện vận tải xuất nhập cảnh. Người khai hải quan có thể thực hiện khai báo từ xa thông qua điện thoại hoặc máy tính. Phần mềm giúp rút ngắn thời gian tiếp nhận, xử lý, kiểm tra và giám sát; theo dõi lịch sử hoạt động của phương tiện, các lần cập nhật thông tin; tích hợp chức năng thanh toán phí trực tuyến, quản lý số lượt thu phí, cảnh báo rủi ro và tình trạng quá hạn. Đặc biệt, chức năng khai báo bảng kê hàng hóa trước giúp giảm thao tác và tránh phải khai báo trên nhiều hệ thống khác nhau.

Ngày 5/12/2025, phần mềm này được triển khai thí điểm tại Cửa khẩu đường bộ số II Kim Thành (tỉnh Lào Cai). Thực tế ghi nhận cho thấy các hạn chế của hệ thống cũ cơ bản đã được khắc phục, không phát sinh trường hợp phải sử dụng tờ khai giấy. Nhờ đó, thời gian làm thủ tục được rút ngắn, giảm nhu cầu nhân lực quản lý phương tiện cho cơ quan hải quan và đặc biệt giúp doanh nghiệp tiết kiệm từ 10–15% chi phí logistics, qua đó trực tiếp nâng cao hiệu quả logistics và năng lực cạnh tranh.

Lễ ghi nhận tổng trị giá xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam đạt mốc 900 tỷ USD, tổ chức tại Hà Nội ngày 25/12/2025. (Nguồn: Vĩnh Khang - Nhân Dân)

Về dài hạn, phần mềm này sẽ được tích hợp vào Cổng thông tin một cửa quốc gia, kết nối với các thủ tục hành chính liên quan đến phương tiện vận tải và hàng hóa xuất nhập khẩu đường bộ của các bộ, ngành như Tài chính, Quốc phòng, Y tế, Nông nghiệp và Môi trường. Việc liên thông dữ liệu sẽ giúp loại bỏ các chỉ tiêu thông tin trùng lặp, hướng tới đơn giản hóa và thống nhất thông tin khai báo; tổ chức, cá nhân chỉ cần cung cấp dữ liệu một lần, các khoản phí, lệ phí được thu hoàn toàn tự động, còn các cơ quan quản lý chia sẻ dữ liệu để phục vụ chức năng, nhiệm vụ của mình.

Song song với đó, Cục Hải quan cũng đang phát triển phần mềm khai hải quan đối với hành lý vượt định mức miễn thuế, ứng dụng công nghệ hiện đại nhằm bảo đảm tuân thủ quy định pháp luật và tạo thuận lợi cho hành khách.

Trưởng ban Giám sát quản lý (Cục Hải quan) Đào Duy Tám cho biết, trong thời gian tới, Cục sẽ tiếp tục phối hợp trình Chính phủ ban hành nghị định về quản lý hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu giao dịch qua thương mại điện tử; triển khai đồng bộ hệ thống công nghệ thông tin hải quan số trong năm 2026; đồng thời nghiên cứu cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính và các quy định liên quan đến hoạt động kinh doanh, qua đó tối ưu hóa quy trình giải quyết thủ tục hành chính trên nền tảng ứng dụng công nghệ thông tin mạnh mẽ.

Nguồn: Nhân Dân