Eo biển Hormuz tê liệt khiến vận tải toàn cầu gián đoạn nghiêm trọng

Những ngày gần đây, tuyến vận chuyển chiến lược nằm giữa Iran và Oman gần như ngưng trệ khi các cuộc tấn công gia tăng sau động thái đáp trả của Iran trước các đợt không kích từ Mỹ và Israel. Chỉ trong vòng 48 giờ, một tàu chở dầu bốc cháy và ít nhất bốn tàu khác bị hư hỏng do thiết bị bay không người lái.

Theo dữ liệu theo dõi của MarineTraffic, tính đến ngày 1/3, khoảng 150 tàu – gồm tàu dầu và tàu chở khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) – đã phải thả neo tại khu vực eo biển Hormuz và vùng biển lân cận. Nhiều tàu tập trung ngoài khơi các quốc gia sản xuất năng lượng lớn như Iraq, Saudi Arabia và Qatar.

Phát biểu tại một hội thảo ở California ngày 2/3, CEO Jeremy Nixon của Ocean Network Express cho biết khoảng 10% đội tàu container toàn cầu đang bị kẹt tại khu vực này, nguy cơ sớm gây ùn ứ hàng hóa tại các cảng và trung tâm trung chuyển ở châu Á và châu Âu.

Dòng tàu thuyền chuyển hướng khỏi Eo biển Hormuz (Nguồn: LSEG, Reuters)

Eo biển Hormuz giữ vai trò huyết mạch của thị trường năng lượng thế giới. Theo số liệu từ Kpler, năm ngoái mỗi ngày có hơn 14 triệu thùng dầu thô đi qua đây, chiếm gần một phần ba lượng nhiên liệu xuất khẩu bằng đường biển toàn cầu. Phần lớn được vận chuyển tới Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc, trong đó riêng Trung Quốc phụ thuộc gần 50% lượng dầu nhập khẩu qua tuyến này.

Iran tuyên bố đã đóng cửa tuyến hàng hải chiến lược, với lời cảnh báo cứng rắn từ giới chức Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran. Tuy nhiên, Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM) sau đó khẳng định eo biển vẫn chưa bị phong tỏa hoàn toàn.

Những lo ngại về gián đoạn kéo dài đã đẩy giá dầu và khí đốt tại châu Âu tăng mạnh; giá dầu Brent có thời điểm bật tăng tới 13% khi nhiều cơ sở năng lượng Trung Đông phải tạm dừng hoạt động.

Trước rủi ro leo thang, hàng loạt hãng bảo hiểm hàng hải như Gard, Skuld, NorthStandard, London P&I Club và American Club thông báo hủy bảo hiểm rủi ro chiến tranh cho tàu hoạt động tại khu vực từ ngày 5/3. Theo ông David Smith, Giám đốc bộ phận hàng hải của McGill and Partners, phí bảo hiểm tăng nhanh, thậm chí nhiều trường hợp bị từ chối bảo hiểm.

Nguồn tin được Reuters dẫn lại cho biết phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh đã tăng lên khoảng 1% giá trị tàu chỉ trong 48 giờ, so với mức 0,2% của tuần trước, khiến chi phí mỗi chuyến hàng đội thêm hàng trăm nghìn USD. Theo ông Munro Anderson từ Vessel Protect, tình trạng “đóng băng” hiện nay chủ yếu xuất phát từ tâm lý lo ngại sau các lời đe dọa hơn là một lệnh phong tỏa thực tế.

Nếu eo biển Hormuz bị phong tỏa, các quốc gia xuất khẩu dầu Trung Đông gần như không còn lối ra do hệ thống đường ống trên bộ đã quá tải, đặc biệt sau khi lực lượng Houthi phong tỏa Biển Đỏ để ủng hộ Hamas cuối năm 2023. Trong kịch bản xấu, giá dầu thế giới có thể vượt mốc 100 USD/thùng, dù lịch sử cho thấy Hormuz chưa từng bị đóng hoàn toàn vì điều này cũng làm Iran mất nguồn thu chủ lực.

Với các tàu hàng buộc phải đổi hướng, hải trình sẽ phải vòng qua mũi Hảo Vọng (Nam Phi), kéo dài thời gian vận chuyển thêm 8–10 ngày, thậm chí nửa tháng. Áp lực lên chuỗi cung ứng toàn cầu vì thế gia tăng mạnh, đặc biệt với các ngành ôtô, điện tử và nông sản. Dù cước tàu có thể tăng 20–30%, tác động lên tổng giá trị đơn hàng được ước tính chỉ khoảng 1–3%.

Nguồn: VN EXPRESS